Skip Ribbon Commands
Skip to main content

Գլխավոր էջ




Visitors Center
Legislation and Policy Database

Ինչպես SOAP-ի միջոցով ստանալ փոխարժեքները Փոխարժեքի ստացում

Ճիշտ տառատեսակի պատկերման համար բեռնավորեք Arian AMU.ttf

ԻՐԱՎԱԿԱՆ ԴԱՇՏ

Ներածություն

 
1996 թվականին Հայաստանի Հանրապետության բանկային համակարգում առկա հարաբերություններն աստիճանաբար ստացան իրենց պատշաճ իրավական կարգավորումը: Մասնավորապես, ՀՀ Ազգային Ժողովի կողմից 1996 թվականին ընդունվեցին «Հայաստանի Հանրապետության կենտրոնական բանկի մասին»,  «Բանկերի և բանկային գործունեության մասին» և «Բանկային գաղտնիքի մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքները, որոնք ազդարարեցին Հայաստանի Հանրապետության բանկային համակարգի ձևավորման սկիզբը:
Անդրադառնալով վերոնշյալ օրենքների կարևորությանը` հարկ է նշել, որ ՙՀայաստանի Հանրապետության կենտրոնական բանկի մասին՚ Հայաստանի Հանրապետության օրենքով սահմանվեցին Կենտրոնական բանկի խնդիրները, իրավասությունները, կառուցվածքի և կառավարման առանձնահատկությունները: Մասնավորապես, նշված օրենքի համաձայն Կենտրոնական բանկը պետական գործառույթներով օժտված իրավաբանական անձ է, որի միակ հիմնադիրը Հայաստանի Հանրապետությունն է: Ամրագրվեց, որ Կենտրոնական բանկի հիմնական խնդիրը Հայաստանի Հանրապետությունում գների կայունության ապահովումն է, որն իրականացվում է դրամավարկային քաղաքականության ծրագրերի մշակման, հաստատման և իրականացման միջոցով: Դրա հետ միաժամանակ Կենտրոնական բանկի խնդիրներն են Հայաստանի Հանրապետության բանկային համակարգի կայունության, իրացվելիության, վճարունականության և բնականոն գործունեության համար անհրաժեշտ պայմանների ապահովումը և գործուն վճարահաշվարկային համակարգի ստեղծումն ու զարգացումը«Հայաստանի Հանրապետության կենտրոնական բանկի մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքով հստակեցվեցին նաև Կենտրոնական բանկի փոխհարաբերությունները Հայաստանի Հանրապտության պետական մարմինների, բանկերի և այլ անձանց հետ, կարգավորվեցին Կենտրոնական բանկի` որպես արժութային գործակալի լիազորությունները, Հայաստանի Հանրապետության արժույթի շրջանառությունը, արժութային կարգավորումը և երկրի տնտեսության համար էական նշանակություն ունեցող մի շարք այլ հարաբերություններ: Այնուհետև՝ 2015 թվականին ՀՀ Սահմանադրության փոփոխություններով պայմանավորված փոփոխվեկ նաև «Հայաստանի Հանրապետության կենտրոնական բանկի մասին» ՀՀ օրենքը, որով սահմանվեցին Կենտրոնական բանկի երկու հիմնական նպատակներ՝ գների և ֆինանսական համակարգի կայունության ապահովումը: Փոփոխվեցին նաև ՀՀ կենտրոնական բանկի կառավարման մարմինների ձևավորման կարգնու պայմանները, ամրապնդվեցին ՀՀ կենտրոնական բանկի անկախությունն ապահովող  երաշխիքները:
Հայաստանի Հանրապետության տարածքում գործող բանկերի գործունեության կարգավորման տեսանկյունից կարևորվում է «Բանկերի և բանկային գործունեության մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքը, որով սահմանվում են ստեղծվող և գործող բանկերի, նրանց և օտարերկրյա բանկերի մասնաճյուղերի, ներկայացուցչությունների գրանցման, լիցենզավորման, գործունեության կարգավորման և դադարեցման, ինչպես նաև բանկային գործունեության վերահսկողության կարգն ու պայմանները: Նշված օրենքով պարզաբանվում են ՙբանկ՚ և ՙբանկային գործունեություն՚, ՙբանկային ավանդ՚ և մի շարք այլ հասկացություններ, կանոնակարգվում են բանկերի կազմակերպաիրավական տեսակները, կառուցվածքի և կառավարման առանձնահատկությունները, ինչպես ֆինանսական գործառնությունների շրջանակը, այնպես էլ բանկային համակարգում ներդրումային և բաժանորդագրական գործունեության սահմանափակումները, բանկերի համար սահմանվող հիմնական տնտեսական նորմատիվները:
Հայաստանի Հանրապետության տարածքում գործող բանկերի և վարկային կազմակերպությունների անվճարունակության և սնանկության հասկացություններն ու հատկանիշները, անվճարունակության և սնանկության կանխարգելմանն ուղղված միջոցառումների անցկացման կարգն ու պայմանները, ինչպես նաև անվճարունակության և սնանկության վարույթի առանձնահատկությունները, նշված սուբյեկտներին անվճարունակ և սնանկ ճանաչելու հիմքերն ու կարգը, ֆինանսական առողջացման ձևերն ու եղանակները, ամրագրված են «Բանկերի, վարկային կազմակերպությունների և ապահովագրական ընկերությունների սնանկության մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքով: Նշված օրենքով են սահմանվում նաև բանկերի ավանդատուների, վարկատուների, ժամանակավոր ադմինիստրացիայի, լուծարային կառավարչի, ինչպես նաև անվճարունակության և սնանկության գործընթացի այլ մասնակիցների իրավունքներն ու պարտականությունները:
Բանկային համակարգի նկատմամբ վստահության ամրապնդմանն ու ներդրումային գործընթացի խրախուսմանն է ուղղված նաև «Բանկային գաղտնիքի մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքը , որով սահմանվում են բանկային գաղտնիք կազմող տեղեկությունների շրջանակը, այդ տեղեկությունների հրապարակման, պահպանման և տրամադրման իրավական հիմքերն ու կարգը, բանկային գաղտնիքի շուրջ ծագող հարաբերությունների մասնակիցների իրավունքներն ու պարտականությունները, ինչպես նաև նշված օրենքի պահանջները խախտելու համար պատասխանատվությունը: Նշված օրենքով իրենց մանրամասն կարգավորումն են ստացել նաև բանկային գաղտնիք կազմող տեղեկությունների տրամադրման կարգը և պայմանները քրեական հետապնդում հարուցող մարմիներին, դատարանին, հարկային մարմիններին, հաճախորդի ժառանգներին և այլ անձանց:
2002-2003թ. ընկած ժամանակահատվածը նշանավորվեց բանկային օրենսդրության մեջ կատարված մի շարք էական փոփոխություններով և նորամուծություններով: Մասնավորապես, 2002 թվականի մայիսի 29-ին ընդունվեց «Վարկային կազմակերպությունների մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքը, որով Հայաստանի Հանրապետության տարածքում վարկային կազմակերպությունների լիցենզավորման և վերահսկողության բացառիկ իրավասությունը վերապահվեց Կենտրոնական բանկին:
2002-2004թթ, մի շարք փոփոխություններ և լրացումներ կատարվեցին «Հայաստանի Հանրապետության կենտրոնական բանկի մասին» ,«Բանկերի և բանկային գործունեության մասին» , «Վարկային կազմակերպությունների մասին» և «Բանկային գաղտնիքի մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքներում«Հայաստանի Հանրապետության կենտրոնական բանկի մասին» ՀՀ օրենքում կատարված փոփոխությունների արդյունքում ընդլայնվեցին Կենտրոնական բանկի խորհրդի լիազորությունները, որի նպատակը Հայաստանի Հանրապետության տարածքում հանցավոր ճանապարհով ձեռք բերված միջոցների շրջանառությունը բանկերում և վարկային կազմակերպություններում կանխարգելելն էր: Կատարված օրենսդրական փոփոխությունների պահանջներին համահունչ Կենտրոնական բանկը նախաձեռնությամբ իրականացվեցին համապատասխան նորմատիվ - իրավական ակտերի մշակման աշխատանքներ` որոնց արդյունքում կարգավորվեցին Հայաստանի Հանրապետության տարածքում գործող բանկերում, օտարերկրյա բանկերի մասնաճյուղերում և վարկային կազմակերպություններում հանցավոր ճանապարհով ձեռք բերված միջոցների շրջանառության և տեռորիզմի ֆինանսավորման կանխարգելմանն ուղղված` բանկերի և վարկային կազմակերպությունների կողմից իրականացվող պարտադիր միջոցառումների և ընթացակարգերի իրականացման կարգն ու պայմանները:
2004թ կատարված փոփոխություններով կարգավորվեցին չորս խումբ խնդիրներ.
  • սահմանվեցին ԿԲ-ի կողմից իրականացվող ստուգումների անցկացմնան կարգը,
  • սահմանվեցին ԿԲ-ի կողմից լիցենզավորված անձանց պատասխանատվության ենթարկելու հիմքերը, ընթացկարգը և պայմանները,
  • փոփոխություններ կատարվեցին ԿԲ-ի արտարժույթի վերագնահատման պահուստների ձևավորման կարգում.
  • հստակեցվեցին ավանդների երաշխավորման համակարգի ներդրման խնդիրները , մասնավորապես ավանդների երաշխավորման հիմնադրամի կողմից ավանդը չհատուցվելու, ավանդի երաշխավորման դեպքերը` համապատասխանեցնելով դրանք ՙԲանկերի և վարկային կազմակերպությունների սնանկության մասին՚ Հայաստանի Հանրապետության օրենքին:
2004թ մարտին «Բանկերի և բանկային գործունեության մասին» ՀՀ օրենքում կատարված փոփոխությունները պայմանավորված էին բանկային վերահսկողության բազելյան սկզբունքների ներդրմամբ և դրանց համապատասխան` բանկերի հիմնական տնտեսական նորմատիվների հստակեցմամբ: Նշված փոփոխությունների կապակցությամբ փոփոխություններ են կատարվել նաև «Վարկային կազմակերպությունների մասին» ՀՀ օրենքում«Բանկային գաղտնիքի մասին» ՀՀ օրենքում կատարված փոփոխությունները, հաշվի առնելով միջազգային լայն կիրառություն գտած սկզբունքները, սահմանում են, որ վարկային ռեգիստրում առկա անպարտաճանաչ պարտապանների վերաբերյալ տեղեկությունները հրապարակվում են: 2004թ ապրիլին ընդունված «Բանկերի, վարկային կազմակերպությունների և ապահովագրական ընկերությունների սնանկության մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին՚ ՀՀ օրենքով բանկերի սնանկությունը կարգավորող օրենսդրության մեջ ներդրվել են միջազգային կարևոր սկզբունքներ: Ապահովվում է ԿԲ-ի կողմից նշանակված ժամանակավոր ադմինիստրացիայի գործընթացի հրապարակայնությունը, հստակեցվում է անվճարունակության հիմքերից մեկը` հիմնական կապիտալի 50 և ավելի տոկոսի սպառումը, մանրամասն սահմանվում է ժամանակավոր ադմինիստրացիայի կողմից բանկի ակտիվների գույքագրման և գնահատման ընթացակարգերը, ինչը նախկինում սահմանում էր ԿԲ-ի որոշմամբ: Օրենքով հստակեցվեցին բանկի վաճառքի մեխանիզմները, որոնք կարգավորված չէին: Օրենքից հանվել են այն դրույթները, որոնք սահմանում են, որ ԿԲ-ի որոշումները բողոքարկման ենթակա չեն, ինչպես նաև սահմանվել են այդ որոշումների բողոքարկման հիմքերը և ընթացակարգը: Հստակեցվեց լուծարվող բանկերի պարտատերերի պահանջների բավարարման հերթականությունը:
2002 թվականին համապատասխան փոփոխություններ կատարվեցին նաև ՙԼիցենզավորման մասին՚ Հայաստանի Հանրապետության օրենքում, որոնցով բանկային և ֆինանսավարկային կազմակերպությունների բնագավառում լիցենզավորման գործունեության տեսակների շարքը համալրեցին վարկային կազմակերպությունների գործունեությունը, դրամական (փողային) փոխանցումների իրականացումը, վճարահաշվարկային փաստաթղթերի քլիրինգային հաշվարկների իրականացումը, քարտային վճարումների պրոցեսինգի իրականացումը, վճարային քարտերի և այլ փաստաթղթերի թողարկման և իրացման հետ կապված գործունեությունը: Գործունեության վերոնշյալ տեսակները լիցենզավորող և վերահսկող մարմինը Կենտրոնական բանկն է:
Հայաստանի Հանրապետության տարածքում գործող բանկերի և վարկային կազմակերպությունների գործունեությունը կարգավորվում է նաև Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական օրենսգրքով, «Վճարման հանձնարարականներով միջոցների փոխանցումների մասին» , «Արժութային կարգավորման և արժութային վերահսկողության մասին» , այլ օրենքներով ու իրավական այլակտերով:
2004թ-ից բանկային գործունեությունը կարգավորող օրենսդրությունը զարգացման նոր փուլ թևակոխեց: 2004թ դեկտեմբերին ընդունված ՙՀանցավոր ճանապարհով ստացված եկամուտների օրինականացման և ահաբեկչության ֆինանսավորման դեմ պայքարի մասին՚ ՀՀ օրենքը ՀՀ բանկային համակարգը կարգավորող օրենսդրության մեջ մի շարք փոփոխությունների անհրաժեշտություն առաջ բերեց: Մասնավորապես «Հայաստանի Հանրապետության կենտրոնական բանկի մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարվեցին, ըստ որոնց որպես ԿԲ-ի խնդիր սահմանվեց հանցավոր ճանապարհով ստացված եկամուտների օրինականացման և ահաբեկչության ֆինանսավորման դեմ պայքարի կազմակերպումն ու կարգավորումը: Փոփոխություններ կատարվեցին մի շարք այլ օրենքներում, որոնցով նախատեսվեց նոտարների, գույքի նկատմամբ իրավունքի պետական գրանցում իրականցնող մարմինների, իրավաբանական անձանց պետական գրանցում իրականցնող մարմինների,ապահովագրողների, գրավատներ կազմակերպիչների և օրենքներով նախատեսված այլ անձանց պարտականությունը ՙՀանցավոր ճանապարհվ ստացված եկամուտների օրինականացման և ահաբեկչության ֆինանսավորման դեմ պայքարի մասին՚ օրենքով նախատեսված տեղեկությունները տրամադրել ՀՀ կենտրոնական բանկ:
2004թ նոյեմբերի 24-ին ընդունվեց «Արժութային կարգավորման և արժութային վերահսկողության մասին» ՀՀ նոր օրենքը, որով հստակեցվեցին «ռեզիդենտ» և «ոչ ռեզիդենտ», «ընթացիկ արժութային գործարքներ», «կապիտալի շարժ» և «ֆինանսական արժութային գործարքներ» հասկացությունները: սահմանվեցին ՀՀ տարածքում ՀՀ արժույթով և արտրժույթով գործարքների իրականացման դեպքերը: Օրենքը նաև սահմանեց, որ ՀՀ տարածքում գույքի իրացման, ծառայությունների մատուցման և աշխատանքների կատարման բոլոր փողային գնանշումները իրականացվում են ՀՀ դրամով: Օրենքը կոնկրետացնում է նաև արժութային վերահսկողություն իրականացնող մարմինների շրջանակը:
2004թ նոյեմբերին ՀՀ ԱԺ-ն ընդունեց ԿԲ-կողմից մշակված «Վճարահաշվարկային համակարգերի և վճարահաշվարկային կազմակերպությունների մասին» ՀՀ օրենքը, որի նպատակն է ՀՀ-ում վճարահաշվարկային համակարգերի կարգավորումն ու զարգացումը: ՀՀ ֆինանսական և բանկային համակարգերի կայունության ապահովումը, ինչպես նաև վճարահաշվարկային կազմակերպությունների գործունեության կարգավորումն է:
2004թ նոյեմբերին ՀՀ ազգային ժողովը ընդունեց ևս մեկ կարևորագույն օրենք` «Ֆիզիկական անձանց ավանդների հատուցումը երաշխավորելու մասին» ՀՀ օրենքը: Այն նպատակ է հետապնդում նպաստել ՀՀ բանկային համակարգի հուսալիությանը, ամրապնդել նրա նկատմամբ հանրության վստահությունը, ինչպես նաև ապահովել ավանդատուների շահերի պաշտպանությունը: Օրենքը ամբողջացնում և համակարգված ձևով ներկայացնում է ֆիզիկական անձանց բանկային ավանդների հատուցման երաշխավորմանը վերաբերող կարգավորման դաշտը: Սույն օրենքի օրինական ուժի մեջ մտնելու կապակցությամբ 16.02.2005թ-ի ԿԲ խորհրդի որոշմամբ ուժը կորցրած ճանաչվեց խորհրդի 29.04.2003թ-ի «Ֆիզիկական անձանց բանկային ավանդների և հաշիվների պարտադիր երաշխավորման մասին» Կանոնակարգ 20-ը հաստատելու մասին՚ որոշումը:
2008 թվականին ընդունվեցին ֆինանսական համակարգում սպառողների պաշտպանությանը վերաբերող մի շարք օրենքներ՝ «Սպառողական կրեդիտավորման մասին», «Բանկային ավանդների ներգրավման մասին», «Ֆինանսական համակարգի հաշտարարի մասին» ՀՀ օրենքները: Այդ օրենքների ընդունմամբ կարևոր քայլ կատարվեց ֆինանսական ոլորտում սպառողների իրավունքների պաշտպանության հարցում և էապես բարձրացրվեց ֆինանսական ոլորտում մատուցվող ծառայությունների որակը:
2017 թվականին ընդունվեց «Բանկերի և բանկային գործունեության մասին» ՀՀ օրենքի փոփոխությունները, որոնցով մեր իրավական համակարգ ներմուծվեց միջազգային բանկային պրակտիկայում ընդունված լավագույն սկզբունքները: Սահմանվեցին համակարգային բանկ ճանաչելու կանոններ, նշանակալից մասնակիցների ու ղեկավարների շահութաբաժինների ու պարգեվավճարների սահմանափակման հնարավորություն և այլն:
2017 թվականին ընդունվեց նաև «Բնակարանային հիպոտեկային կրեդիտավորման մասին» ՀՀ օրենքը, որը ևս ուղղված էր հիպոտեկային վարկերի տրամադրման և սպասարկման որակի բարձրացմանը և ֆիզիկական անձ վարկառուների իրավունքների պաշտպանությանը:
 
Բացի օրենքներից, ֆինանսական դաշտը կարգավորվում է նաև Կենտրոնական բանկի նորմատիվ իրավական ակտերով, որոնք պարտադիր հրապարակվում են:
 
Previous

Հայաստանի Հանրապե- տության էլ. Կառավարում

Ֆինանսական Համակարգի Հաշտարարի Կայք

Ավանդների Հատուցումը Երաշխավորող Հիմնադրամ

Արմենիան Քարդ

Հայաստանի Ավտոապահո- վագրողների Բյուրո

ACRA Վարկային Բյուրո

Ազգային Հիփոթեքային Ընկերություն

Գերմանա Հայկական Հիմնադրամ

Բնակարան երիտա- սարդներին

Իրավաբանական ակտերի նախագծերի հրապարակման միասնական կայք

Next