Skip Ribbon Commands
Skip to main content

Գլխավոր էջ

Ներածություն ՀաշվետվություններՈրակավորման վկայական ունեցող անձիքՊատժամիջոցներ Կորած, ոչ պիտանի փաստաթղթեր



Visitors Center
Legislation and Policy Database


Ինչպես SOAP-ի միջոցով ստանալ փոխարժեքները Փոխարժեքի ստացում

Ճիշտ տառատեսակի պատկերման համար բեռնավորեք Arian AMU.ttf

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳ ԵՎ ՎԵՐԱՀՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆ

Ներածություն

 
 
2006թ. հունվարի 1-ից ՀՀ կենտրոնական բանկը ստանձնել է Հայաստանի ֆինանսական հատվածի կարգավորումն ու վերահսկողությունը: Միասնական վերահսկողական մարմնի ստեղծման հիմնական դրդապատճառը ֆինանսական շուկայում ընդհանուր ռիսկերի վերահսկումն էր: Աշխարհում ֆինանսական համակարգի զարգացումներին բնորոշ են բանկային, ապահովագրական և արժեթղթերով գործունեությունների մերձեցման միտումները, ըստ որի վերահսկողությունից պահանջվում է համալիր կերպով դիտարկել ֆինանսական շուկայի զարգացման միտումները, գնահատել ֆինանսական շուկայի տարբեր հատվածներին բնորոշ ռիսկերը, դրանց ազդեցությունը ընդհանուր ֆինանսական համակարգի զարգացումների վրա: ՀՀ ֆինանասական շուկայի խոշորագույն մասնակիցն է բանկային համակարգը, որին բաժին է ընկնում ֆինանսական համակարգի ակտիվների 85.5%-ը:
 
2017 թվականի դեկտեմբերի 31-ի դրությամբ ՀՀ ֆինանսական շուկայի մասնակիցներն են՝
  • 17 բանկեր` 525 մասնաճյուղերով,
  • 35 վարկային կազմակերպություններ` 205 մասնաճյուղերով,
  • 7 ապահովագրական ընկերություններ և 3 ապահովագրական միջնորդներ (բրոքերներ),
  • ՀՀ արժեթղթերի շուկայի մասնակիցները, որոնք են՝ 9 ներդրումային ընկերություններy, ներդրումային ֆոնդերի 3 կառավարիչներy, Հայաստանի կենտրոնական դեպոզիտարիան, ՆԱՍԴԱՔ ՕԷՄԷՔՍ ԱՐՄԵՆԻԱ ԲԲԸ-ն, 17 առևտրային բանկերը, 7 ապահովագրական ընկերությունները, 35 վարկային ընկերությունները և 21 հաշվետու թողարկողները
  • 132 գրավատներ,
  • 183 արտարժույթի առք ու վաճառք իրականացնող փոխանակման կետեր (մասնաճյուղերը ներառված չեն),
  • 6 դրամական փոխանցումներ իրականացնող  ընկերություն,
  • 5 վճարային գործիքների և վճարահաշվարկային փաստաթղթերի պրոցեսինգ և քլիրինգ գիրականացնող կազմակերպություն,
  • 21 հաշվետու թողարկողներ:
31.12.2017 թվականի դրությամբ բանկային համակարգի
  • ընդհանուր ակտիվները կազմում են 4 տրլն 364 մլրդ դրամ,
  • ընդհանուր կապիտալը կազմում է 685 մլրդ դրամ,
  • ընդհանուր պարտավորությունները կազմում են 3 տրլն 679 մլրդ դրամ:
 
Բանկային համակարգի ակտիվների 57.7%-ը (կամ 2 տրլն 517 մլրդ դրամը) բաժին է ընկնում տնտեսությանը տրամադրած վարկերին (վարկերի 94.5%-ը բաժին է ընկնում «ստանդարտ» դասի վարկերին): Բանկերի պարտավորությունների 67.0%-ը (կամ 2 տրլն 464 մլրդ դրամը) կազմում են ֆիզիկական և իրավաբանական (բացառությամբ ֆինանսական կազմակերպությունների) անձանցից ներգրաված միջոցները: Բանկային համակարգի կապիտալի կազմում (փաստացի լրացված) կանոնադրական հիմնադրամի մեծությունը կազմում է 463.7 մլրդ դրամ: ՀՀ բանկային համակարգում կենտրոնացվածությունը գնահատվում է ցածր. կենտրոնացվածության Հերֆինդալ-Հիրշմանի գործակիցը ՀՀ բանկային համակարգում 31.12.2017 թվականի դրությամբ ըստ ընդհանուր ակտիվների կազմում է 0.087, ըստ ընդհանուր պարտավորությունների` 0.094, ըստ ընդհանուր կապիտալի` 0.066:
Բանկային վերահսկողությունն իրականացնում է Ֆինանսական վերահսկողության վարչությունը, որը ՀՀ կենտրոնական բանկի առանձին ստորաբաժանում է: Բանկային համակարգի կարգավորման մեթոդաբանական և զարգացման խնդիրների հետ կապված աշխատանքների պատասխանատվությունը դրված է Ֆինանսական համակարգի կայունության և զարգացման, Ֆինանսական համակարգի կարգավորման և Իրավաբանական վարչությունների վրա, որոնք նույնպես ՀՀ ԿԲ կառուցվածքային ինքնուրույն ստորաբաժանումներ են: ԿԲ-ում ստեղծված է Լիցենզավորման և վերահսկողության հանձնաժողով, որի նպատակն է քննարկել այս բնագավառում ծագած խնդիրները և հանդես գալ համապատասխան առաջարկություններով: Լիցենզավորման և վերահսկողության հանձնաժողովի կազմում են ԿԲ նախագահը, ԿԲ նախագահի տեղակալները, Ֆինանսական վերահսկողության, Ֆինանսական համակարգի կայունության և զարգացման, Ֆինանսական համակարգի կարգավորման, Իրավաբանական վարչությունների պետերը: Բանկային վերահսկողությունն իրականացվում է տեղերում ստուգումների /on-site/ և ամենօրյա հեռակա վերահսկողության /off-site/ միջոցով: Տեղերում ստուգումները կարող են լինել ինչպես համալիր, ներառելով բանկի գործունեության բոլոր ոլորտները, այնպես էլ նպատակային` ուղղված կոնկրետ ոլորտի ստուգմանը: Տեղերում ստուգումները կազմակերպվում են պարբերաբար կազմվող տարեկան ծրագրերի հիման վրա:
 
31.12.2017 թվականի դրությամբ վարկային կազմակերպությունների
  • ընդհանուր ակտիվները կազմում են 474.8 մլրդ դրամ,
  • ընդհանուր պարտավորությունները կազմում են 217.4 մլրդ դրամ,
  • ընդհանուր կապիտալը կազմում է 257.4 մլրդ դրամ:
31.12.2017 թվականի դրությամբ ապահովագրական ընկերությունների
  • ընդհանուր ակտիվները կազմում են 49.5 մլրդ դրամ,
  • ընդհանուր պարտավորությունները կազմում են 30.3 մլրդ դրամ,
  • ընդհանուր կապիտալը կազմում է 19.2 մլրդ դրամ:
31.12.2017 թվականի դրությամբ ներդրումային ընկերությունների
  • ընդհանուր ակտիվները կազմում են 64.3 մլրդ դրամ,
  • ընդհանուր պարտավորությունները կազմում են 54.5 մլրդ դրամ,
  • ընդհանուր կապիտալը կազմում է 9.8 մլրդ դրամ:
31.12.2017 թվականի դրությամբ գրավատների
  • ընդհանուր ակտիվները կազմում են 10.5 մլրդ դրամ,
  • ընդհանուր պարտավորությունները կազմում են 8.2 մլրդ դրամ,
  • սեփական կապիտալը կազմում է 2.3 մլրդ դրամ:
2017 թվականի ընթացքում 238 (առանց մասնաճյուղերի` 183) փոխանակման կետերում իրականացվել է`
  • 355.8 մլն ԱՄՆ դոլարի առք և 349.9 մլն ԱՄՆ դոլարի վաճառք,
  • 55.9 մլն Եվրոյի առք և 53.1 մլն Եվրոյի վաճառք,
2017 թվականի դեկտեմբերի 31 դրությամբ ՀՀ արժեթղթերի շուկայում գործել են ներդրումային ծառայություններ մատուցող 17 բանկ, 9 ներդրումային ընկերություն, 7 ապահովագրական ընկերություն, 35 վարկային ընկերություն, 21 հաշվետու թողարկող և ներդրումային ֆոնդերի 3 կառավարիչներ: ՀՀ տարածքում պարտադիր կենսաթոշակային ֆոնդերի կառավարիչների գործունեություն իրականացնելու լիցենզիա են ունեցել 2 ներդրումային ֆոնդի կառավարիչներ: Յուրաքանչյուրը կառավարում է 3 պարտադիր կենսաթոշակային ֆոնդ:
 
31.12.2017թ. պարտադիր կենսաթոշակային ֆոնդերի զուտ ակտիվների արժեքը կազմել է 105.6 մլրդ դրամ: Տարեվերջի դրությամբ զուտ ակտիվներ / ՀՆԱ հարաբերակցությունը կազմել է 1.9 %:
2017թ. տարեվերջի դրությամբ կենսաթոշակային ֆոնդերի ակտիվ մասնակիցների թիվը կազմել է 188 հազ. մարդ:
ՀՀ արժեթղթերի շուկայում գործում են նաև Հայաստանի կենտրոնական դեպոզիտարիան և արտարժույթի և արժեթղթերիառքու վաճառքի սակարկություններ կազմակերպող ՆԱՍԴԱՔ ՕԷՄԷՔՍ ԱՐՄԵՆԻԱ ԲԲԸ-ն:
  • 31.12.2017 թվականի դրությամբ ՆԱՍԴԱՔ ՕԷՄԷՔՍ ԱՐՄԵՆԻԱ ԲԲԸ-ում թույլատրված են կարգավորվող շուկայում առևտրի 21 հաշվետու թողարկողների արժեթղթեր:
  • 31.12.2017 թվականի դրությամբ թողարկված պարտատոմսերի ընդհանուր ծավալը կազմել է 92.2 մլրդ դրամ, բաժնետոմսերի ծավալը` 57.7 մլրդ դրամ:
Հայաստանի Հանրապետության արժեթղթերի շուկան ներառում է ՀՀ տարածքում արժեթղթեր թողարկող և արժեթղթերում ներդրումներ իրականացնող անձանց, ներդրումային ծառայություններ մատուցող անձանց, Կենտրոնական դեպոզիտարիան, արժեթղթերի կարգավորվող շուկայի օպերատորը և արժեթղթերի չկարգավորվող առևտրի ոլորտը:
ՀՀ արժեթղթերի շուկայի կարգավորման և վերահսկողության գործառույթն իրականացնում է Կենտրոնական բանկը`օրենքներով և այլ իրավական ակտերով սահմանված կարգով: Արժեթղթերի շուկայի կարգավորման և վերահսկողության հիմնական նպատակներն են.
 
  • ներդրողների իրավունքների և օրինական շահերի պաշտպանությունը,
  • արժեթղթերի շուկայի թափանցիկության, կայուն և արդյունավետ  զարգացման ապահովումը,
  • արժեթղթերի գնագոյացման համակարգի արժանահավատության ապահովումը,
  • արժեթղթերի շուկայում համակարգային ռիսկերի նվազեցումը:
Համաձայն «Արժեթղթերի շուկայի մասին» ՀՀ օրենքի` թողարկող է համարվում այն անձը, որն արժեթուղթ է թողարկում (թողարկել) կամ իր անունից արժեթուղթ թողարկելու առաջարկություն է անում:
Թողարկողի կողմից իրականացվող արժեթղթի թողարկումը անձի գործողությունների ամբողջությունն է` ուղղված նույն դասի արժեթղթերի համախմբի առաջացմանը: Ընդ որում` արժեթղթերի թողարկումը թողարկողի միևնույն որոշման հիման վրա, սակայն տարբեր ժամանակահատվածներում (սերիաներով) համարվում է մեկ թողարկում:
Հաշվետու թողարկողն այն թողարկողն է, որի կողմից թողարկված որևէ դասի արժեթուղթը թույլատրված է ՀՀ տարածքում գործող կարգավորվող շուկայում առևտրին:
ՀՀ արժեթղթերի շուկան կարգավորվում է ՀՀ Սահմանադրությամբ, ՀՀ միջազգային պայմանագրերով, ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքով, «Տնտեսական մրցակցության պաշտպանության մասին» ՀՀ օրենքով, «Վարչարարության հիմունքների և վարչական վարույթի մասին» ՀՀ օրենքով, «Արժեթղթերի շուկայի մասին» ՀՀ օրենքով, «Ներդրումային ֆոնդերի մասին» ՀՀ օրենքով, «Կուտակային կենսաթոշակների մասին» ՀՀ օրենքով, դրանց հիման վրա ընդունված նորմատիվ իրավական ակտերով, այլ օրենքներով և իրավական ակտերով:
 

 

Previous

Հայաստանի Հանրապե- տության էլ. Կառավարում

Ֆինանսական Համակարգի Հաշտարարի Կայք

Ավանդների Հատուցումը Երաշխավորող Հիմնադրամ

Արմենիան Քարդ

Հայաստանի Ավտոապահո- վագրողների Բյուրո

ACRA Վարկային Բյուրո

Ազգային Հիփոթեքային Ընկերություն

Գերմանա Հայկական Հիմնադրամ

Բնակարան երիտա- սարդներին

Իրավաբանական ակտերի նախագծերի հրապարակման միասնական կայք

Next