Skip Ribbon Commands
Skip to main content

Գլխավոր էջ



ABC Finance
Visitors Center
Legislation and Policy Database
Financial Institution Licensing Electronically
Ինչպես SOAP-ի միջոցով ստանալ փոխարժեքները Փոխարժեքի ստացում

Ճիշտ տառատեսակի պատկերման համար բեռնավորեք Arian AMU.ttf

ՀՀ կենտրոնական բանկի մասին

Պատմություն

Հայաստանի բանկային համակարգը XX դարի սկզբից մինչև 1991թ.

 
 
XX դարի սկզբին Հայաստանում կապիտալիստական հարաբերությունների զարգացմանը զուգահեռ տեղի էր ունենում կապիտալի կենտրոնացում: Երկրում իշխում էր ռուսական կապիտալը: Ռուսաստանի խոշոր բանկերը բաժանմունքներ ունեին Անդրկովկասի մեծ քաղաքներում:
Երևանում բացվեցին Ազով-Դոնի, Վոլգա-Կամսկի, Կովկասյան, Թիֆլիսի վաճառականների բանկերի բաժանմունքները, իսկ Ալեքսանդրապոլում բացվեց Հասարակական քաղաքային բանկը:
 
1914 թ. Երևանում գործում էին շուրջ 10 բանկային հաստատություններ: Բանկերը, վարկային գործառնություններից բացի, փայատիրական ձեռնարկություններում կապիտալի ներդրման միջոցով ծավալում էին առևտրաարդյունաբերական գործունեություն: Քաղաքացիական կռիվների տարիներին ֆինանսավարկային համակարգը և դրամաշրջանառությունը կազմալուծված էին: Ֆինանսական իրավունքները ձևական բնույթ էին կրում և «գանձատների» գործունեությունը որևէ կարգավորման չէր ենթարկվում:
 
1917 թ. Հոկտեմբերյան հեղաշրջումից հետո Անդր­կով­կասում ստեղծվում է Անդրկովկասյան կոմիսարիատը, որում ընդգրկվում են Հայաստանը, Վրաստանը և Ադրբեջանը: Անդրկովկասյան կոմիսարիատի ֆինանսների նախարարն էր Խաչատուր Կարճիկյանը:
 
1918 թ. մայիսին Անդրկովկասյան կոմիսարիատը լուծարվում է, և ստեղծվում են անկախ հանրապետություններ: 1918 թ. մայիսի 28-ին անկախ հռչակված Հայաստանի Առաջին Հանրապետության վարչապետ է նշանակվում Հովհաննես Քաջազնունին, իսկ ելևմտական (ֆինանսների) նախարար` Սարգիս Արարատյանը, հետագայում` Գրիգոր Ջաղեթյանը:
 
1918-1919 թթ. երկրի ֆինանսավարկային համակարգը լիովին փլուզված էր, պետական գանձարանն ի վիճակի չէր ապահովել ընթացիկ ծախսերն ու անհրաժեշտ հատկացումները: Պետական ծախսերի կրճատման և եկամուտների ավելացման նպատակով Կառավարությունը որոշում է բարձրացնել հարկերը, կրճատել դրամական նպաստները, նվազեցնել պետական ծառայողների թիվը, ստեղծել նոր աշխատատեղեր:
 
Ընթացիկ ծախսերը փակելու համար Կառավարությունը ստիպված էր իրականացնել լրացուցիչ էմիսիաներ: Պետական օրավուր աճող ծախսերը Կառավարությունը հոգում էր թղթադրամներով, տպագրական մեքենան գործում էր կանոնավոր և արագ, ամսական դրամանիշերի տպագրության ծավալը հասնում էր 600-800 մլն ռուբլու:  Բնականաբար, դրամական այս հեղեղը մեծ չափով անդրադառնում էր և «երկրի առևտրաարդյունաբերական վիճակի և' ապրուստի սղության վրա: Մթերքների գները բարձրանում էին խելահեղ արագությամբ»,- գրում էր վարչապետ Սիմոն Վրացյանը: 
 
Կառավարությունը հսկայական չափերի է հասցնում չերաշխավորված թղթադրամների թողարկումը: 1919 թ. օգոստոսից մինչև 1920 թ. դեկտեմբերը թողարկվում է 11 մլրդ ռուբլու չեկ, որը հավասար էր 6 մլն ռուբլու` ոսկով: Դա հանգեցնում է գնաճի. եթե 1919 թ. ամռանը Ռուսաստանի կայսրության ոսկե չերվոնեցը (10 ռուբլի) գնահատվում էր 900 ռուբլի չեկերով, ապա 1920 թ. ամռանը` 200 000 ռուբլի չեկերով:
 
1920 թ. օգոստոսի 20-ին ընդունվում է «Դրամանենգության վերաբերյալ» օրենքը, համաձայն որի խստացվում են պետական դրամանիշերը կեղծող անձանց նկատմամբ կիրառվող պատժամիջոցները: Մասնավորապես, տաժանակիր աշխատանք և մահապատիժ է սպառնում բոլոր նրանց, ովքեր որևէ մասնակցություն կունենան դրամանիշերի կեղծմանը, կպատրաստեն կեղծ դրամներ կամ կեղծող անձանց կմատակարարեն դրամի տպագրության համար անհրաժեշտ գործիքներ, նյութեր և այլն: 
 
1920 թ. հոկտեմբերի 26-ին ընդունվում է օրենք` Պետական բանկի Երևանյան բաժանմունքը Հայաստանի Հանրապետության Պետական բանկ վերանվանվելու մասին: Սակայն այդ օրենքի պահանջը չիրականացվեց:
Բոլշևիկյան իշխանության հաստատումից հետո, 1920 թ. դեկտեմբերի 20-ին, ընդունվեց բանկերի ազգայնացման մասին դեկրետը:
 
Վարկային քաղաքականության շրջանակներում ՀՀ կառավարությունը միջոցներ էր ձեռնարկում արժեզրկումը կասեցնելու և Պետական բանկը գործող կառույցի վերածելու համար, քանի որ բանկային գործառնությունները հիմնականում իրականացնում էր Ելևմտական նախարարությունը: ՀՀ կառավարությունը փորձում էր որոշակի փոխարժեքով հայկական չեկեր տրամադրել Բաթումում գտնվող Բրիտանական բանկին և Թիֆլիսի բանկում որոշ քանակությամբ արտարժույթ պահել, որի դիմաց ՀՀ քաղաքներում հայկական չեկերով կատարել ֆունտ ստեռլինգի, ֆրանկի, վրացական և ադրբեջանական դրամների փոխանակում: Սակայն, չնայած Կառավարության ջանքերին, բնակչությունը, հատկապես մահմեդական շրջաններում, վստահու­թյուն չուներ ՀՀ թղթադրամների նկատմամբ և առևտուրն իրականացնում էր հիմնականում անդրկովկասյան բոների միջոցով: ՀՀ կառավարությունը փորձում էր բանակցել վրացական կառավա­րության հետ` անդրկովկասյան բոների ոչնչացման համար:
 
Հայաստանում խորհրդային կարգերի հաստատման նախօրեին գործում էր 6 բանկ (մասնաճյուղ), շրջանառում էին 340 մլն անդրկովկասյան բոն և 11 մլրդ ռուբլուց ավելի հայկական չեկ, որոնց իրական արժեքը կազմում էր ընդամենը 353 հազար մինչպատերազմյան ռուբլի: Փողը լրիվ արժեզրկված էր: Էմիսիայից և մյուս աղբյուրներից ստացված եկամուտները հիմնականում ծառայում էին Ներքին գործոց նախարարությանը և ռազմական ծախսերը հոգալուն: Ֆինանսավարկային համակարգի գլխավոր օղակը` պետբյուջեն, բացակայում էր: 
 
ՀՍԽՀ ֆինժողկոմի 1920 թ. դեկտեմբերի 28-ի թիվ 5 հրամանով Ռուսաստանի Պետական բանկի Երևանի բաժանմունքը վերանվանվում է ՀՍԽՀ Պետական բանկ, իսկ դեկտեմբերի 29-ին` ՀՍԽՀ ժողովրդական բանկ, որի կառավարիչ է նշանակվում Վլադիսլավ Մորավսկին: Ժողովրդական բանկը 1921 թ. օգոստոսին դադարեցնում է իր գործունեությունը, իսկ այդ կառույցի մի շարք գործառնություններ փոխանցվում են Ֆինժողկոմին:
1922 թ. մարտի 20-ին ստեղծվում է ՀՍԽՀ պետական բանկը, որի վարչության նախագահ է նշանակվում Մարտին Սահակյանը և պաշտոնավարում մինչև 1924 թ.:
1924 թ. ՀՍԽՀ պետական բանկի Երևանի գրասենյակը վերանվանվում է ԽՍՀՄ պետական բանկի Երևանի գրասենյակի, որի կառավարիչն էր Գրիգոր Ջաղեթյանը:
1924 թ. ապրիլի 15-ի պետական հրամանագրով որոշում է ընդունվում Անդրկովկասում շրջանառության մեջ եղած բոլոր տիպի դրամանիշերը Խորհրդային Միության միասնական նմուշի դրամանիշերով փոխանակելու մասին:
1929 թ. ճարտարապետ, ակադեմիկոս Ա. Թամանյանի առաջարկությամբ Պետական բանկի Հայաստանի գրասենյակի նոր շենքի կառուցման համար տրամադրվեց տարածք: Շենքի կառուցումը տևեց 1930-ից մինչև 1933 թվականը: Շենքի նախագծումը և կառուցումն իրականացրել է ճարտարապետ Նիկոլայ Բաևը:
1930 – 1932 թթ. անցկացվեց վարկային բարեփոխում` մասնագիտացված բանկերը վերափոխվեցին և դարձան Երկարատև վարկավորման բանկեր, իսկ բաժանմունքների ցանցը փոխանցվեց ԽՍՀՄ պետական բանկի Հայաստանի գրասենյակին: Մասնագիտացված բանկերն իրականացնում էին իրենց գործառույթները Պետական բանկի բաժանմունքների միջոցով: 1930 թ. հունվարի 1-ի դրությամբ գործում էր ԽՍՀՄ պետական բանկի հայկական գրասենյակի 7 բաժանմունք, իսկ 1931 թ.` 26:
1938 թ. Պետական բանկը դուրս է գալիս Ֆինանսների ժողովրդական կոմիսարիատի կազմից:
1946 թ. ԽՍՀՄ պետական բանկը կրկին ընդգրկվում է ԽՍՀՄ ֆինանսների նախարարության կազմում: Պետական բանկի կառավարիչը (նախագահը) միաժամանակ ֆինանսների նախարարի տեղակալն էր:
1953 թ. ԽՍՀՄ պետական բանկի հայկական գրասենյակը վերանվանվում է ԽՍՀՄ պետական բանկի հայկական հանրապետական գրասենյակ:
1954 թ. ԽՍՀՄ պետական բանկը վերջնականապես դուրս է բերվում ԽՍՀՄ ֆինանսների նախարարության կազմից:
1961 թ. տեղի է ունենում դրամական բարեփոխում` հին նմուշի դրամանիշերի փոխանակում նորով`1/10 հարաբերությամբ:
1977 թ. օգոստոսին Պետական բանկի հայկական հանրապետական գրասենյակը ենթարկվեց կողոպուտի: Պահուստային հիմնադրամի պահոցից առևանգվել էր մեծ գումար (ժողովուրդը այս կողոպուտն անվանել է «դարի կողոպուտ»): 1978 թ. ամռանը հանցագործները ձերբակալվեցին Մոսկվայում, և առևանգված գումարի մեծ մասը վերադարձվեց Պետական բանկի հայկական հանրապետական գրասենյակ:
1987 թ. ԽՍՀՄ պետբանկի հայկական հանրապետական գրասենյակը վերան­վան­վում է ԽՍՀՄ պետական բանկի հայկական հանրապետական բանկ (ուներ 52 բաժանմունք):
1987 թ. ստեղծվեցին մի շարք մասնագիտացված բանկեր` ԽՍՀՄ Արտաքին տնտեսական բանկը, Արդշինբանկը, Բնակսոցբանկը, Ագրոարդբանկը և Խնայբանկը:
1988 թ-ից  ԽՍՀՄ պետական բանկի հայկական հանրապետական բանկի բոլոր 52 բաժանմունքներն իրենց հաշվեկշիռներով փոխանցվեցին Արդշինբանկին, Բնակսոցբանկին, Ագրոարդբանկին:
1988 թ. հաստատվում է ԽՍՀՄ պետական բանկի չորրորդ և վերջին կանոնադրությունը, համաձայն որի` Պետական բանկը երկրի գլխավոր բանկն է, միասնական էմիսիոն կենտրոնը և ժողովրդական տնտեսությունում վարկային և հաշվարկային հարաբերությունների կազմակերպիչը:
 
Previous

Հայաստանի Հանրապե- տության էլ. Կառավարում

Ֆինանսական Համակարգի Հաշտարարի Կայք

Ավանդների Հատուցումը Երաշխավորող Հիմնադրամ

Արմենիան Քարդ

Հայաստանի Ավտոապահո- վագրողների Բյուրո

ACRA Վարկային Բյուրո

Ազգային Հիփոթեքային Ընկերություն

Գերմանա Հայկական Հիմնադրամ

Բնակարան երիտա- սարդներին

Next