Կենտրոնական բանկի դերը ֆինանսական կայունության հարցում
Կենտրոնական բանկերի կողմից ֆինանսական համակարգի ռիսկերի կառավարման մոտեցումները վերանայելու համար մեծ դեր են ունեցել վերջին տասնամյակներում տեղի ունեցած միջազգային ֆինանսական ճգնաժամերը: Մասնավորապես, ճգնաժամերը վեր հանեցին համընդհանուր ֆինանսական կայունության ապահովման կարևորությունը, ինչն առաջ քաշեց Կենտրոնական բանկերի ավանդական իրավասությունների ընդլայնման անհրաժեշտությունը։
Կենտրոնական բանկերի կողմից այս առանցքային դերակատարումը ստանձնելու դրդապատճառներն ունեն պարզ հիմնավորումներ.
- Կենտրոնական բանկերը պատասխանատու են արժույթի թողարկման համար՝ ստեղծելով վճարելամիջոց տնտեսության համար:
- Գների կայունությունն ապահովելու նպատակով մշակում և իրականացնում են դրամավարկային քաղաքականություն՝ ընդհանուր առմամբ նպաստելով ֆինանսական կայունության ապահովման խնդիրը իրագործմանը:
- Ֆինանսական ճգնաժամերի կամ բանկերի կայունության վտանգի պարագայում կենտրոնական բանկերը հանդես են գալիս որպես վերջին ատյանի վարկատուներ՝ տրամադրելով իրացվելիության արտակարգ աջակցություն և կանխելով խուճապի և բանկերի ձախողման համակարգային տարածումը:
- Կենտրոնական բանկերը հավաքում և վերլուծում են տնտեսական և ֆինանսական ծավալուն տվյալներ, որոնք որպես առանցքային հիմք են ծառայում ֆինանսական կայունության արդյունավետ մշտադիտարկման համար:
- Շատ երկրներում, Հայաստանում ևս, կենտրոնական բանկերը վերահսկում և կարգավորում են առևտրային բանկերի և ֆինանսական հաստատությունների գործունեությունը: Կենտրոնական բանկերն են սահմանում այսպես կոչված «խաղի կանոնները», որոնցով պետք է առաջնորդվեն ֆինանսական կազմակերպությունները՝ սեփական ռիսկերը արդյունավետ կառավարելու նպատակով:
- Բացի այդ, կենտրոնական բանկերն իրականացնում են ֆինանսական շուկայի համակարգային նշանակության ենթակառուցվածքների վերահսկողությունը՝ ապահովելով դրանց արդյունավետությունը, հուսալիությունը և անվտանգությունը: Այս միջոցառումները կարևոր են ֆինանսական համակարգի նկատմամբ վստահությունը պահպանելու և համակարգային ռիսկերի տանող զարգացումները վաղօրոք կանխելու համար:
Ըստ էության, կենտրոնական բանկերը յուրահատուկ և անկախ կառույցներ են, որոնք կարող են ազդել ընդհանուր տնտեսության հեռանկարի վրա: Օժտված լինելով բարձր հեղինակությամբ և վայելելով հասարակության վստահությունը՝ Կենտրոնական բանկերը կարևոր դեր են խաղում ֆինանսական համակարգի կայունության ապահովման գործում:
Ֆինանսական կայունության ապահովումը գների կայունության ապահովման հանձնառության հետ մեկտեղ Հայաստանի Հանրապետության կենտրոնական բանկի հիմնական նպատակներն են հանդիսանում, ինչն ամրագրված է նաև ՀՀ Սահմանադրության 200.2-րդ հոդվածով և «Կենտրոնական բանկի մասին» ՀՀ օրենքի 4-րդ հոդվածով։