Հայաստանում գործող վճարահաշվարկային համակարգեր
Վճարահաշվարկային համակարգերի՝ որպես ֆինանսական համակարգի հիմնարար բաղադրիչի լայն սահմանումից զատ, կան վճարահաշվարկային հատուկ համակարգեր, որոնք լիազորված են գործել Հայաստանում: Ստորև ներկայացված են Հայաստանում գործող հիմնական վճարահաշվարկային համակարգերը:
ՀՀ Կենտրոնական բանկի էլեկտրոնային վճարային համակարգը
Էլեկտրոնային վճարային համակարգը Հայաստանի Հանրապետության միջբանկային վճարային ենթակառուցվածքի անկյունաքարն է։ Այն ստեղվել է 1997 թվականին՝ նշանավորելով երկրի ֆինանսական դաշտի համար շրջադարձային պահ։ Այստեղ Հայաստանի Կենտրոնական բանկը ստանձնում է թե' օպերատորի և թե' հաշվարկային բանկի դեր՝ միաժամանակ պատասխանատու լինելով վերահսկողության, կարգավորման, քաղաքականության մշակման և համակարգի արդյունավետ ֆունկցիոնալության ապահովման համար։ Գործելով իրական ժամանակում համախառն հաշվարկների (RTGS) ռեժիմով՝ էլեկտրոնային վճարային համակարգը նպաստում է միջբանկային դրամական փոխանցումների արագ վերջնահաշվարկին՝ անընդհատ մշակելով տվյալները գործարք-առ-գործարք։ Հատկանշական է, որ այս համակարգը բացառապես մշակում է վճարային հանձնարարականները, այդ թվում՝ միջբանկային փոխանցումները՝ բանկի սեփական պարտավորությամբ։ Ավելին, այս համակարգում գործարքների գումարների սահմանափակում չկա, ինչը թույլ է տալիս անխափան կատարել ինչպես մեծածախ, այնպես էլ մանրածախ վճարումներ։ Այս ճկունությունը ընդգծում է համակարգի հարմարվողականությունը և Հայաստանի տնտեսության մեջ ֆինանսական կարիքների լայն շրջանակը բավարարելու կարողությունը։
Էլեկտրոնային վճարային համակարգը նաև հեշտացնում է օժանդակ համակարգերի միջոցով, ներառյալ ArCa քարտային վճարային համակարգը, ArcaPay արագ վճարային համակարգը և Հայաստանի արժեթղթերի բորսան, իրականացվող գործարքների հաշվարկները։
Էլեկտրոնային վճարային համակարգի հիմնական մասնակիցները հայկական առևտրային բանկերն են, ինչպես նաև օժանդակ համակարգերի օպերատորները, ինչպիսիք են ArCa քարտային վճարային համակարգը, Ֆինանսների նախարարությունը և միջազգային բանկերը։
ArCa միասնական քարտային վճարային համակարգ
ArCa քարտային վճարային համակարգը ծառայում է որպես Հայաստանի կենսական ենթակառուցվածք՝ աջակցելով երկրում քարտային գործարքների մեծ մասի իրականացմանը: «ArCa» համակարգը ստեղծվել է 2001 թվականին՝ Հայաստանի առևտրային բանկերի և Հայաստանի Կենտրոնական բանկի համագործակցության շնորհիվ: Համակարգի օպերատորը «Armenia Card» ՓԲԸ-ն է: Համակարգը գործում է հետաձգված զուտ հաշվարկային հիմունքներով, որտեղ գործարքները համաձայնեցվում և հաշվարկվում են համատեղ՝ նախապես սահմանված հաշվարկային ցիկլի ավարտին: Վերջնական հաշվարկը կատարվում է էլեկտրոնային վճարային համակարգի միջոցով՝ օգտագործելով մասնակից բանկերի՝ Հայաստանի Կենտրոնական բանկում գործող թղթակցային հաշիվները: Համակարգի մասնակիցները հայկական բանկերն են, որոնք ակտիվորեն իրականացնում են քարտային վճարային գործառնություններ:
Համակարգի շրջանակներում թողարկվում են ազգային «ArCa» քարտեր: Ավելին, համակարգը գործարկում է պրոցեսինգի և քլիրինգի կենտրոն, որը իրականացնում է տեղական գործարքների պրոցեսինգ ոչ միայն ArCa քարտերով, այլև միջազգային քարտերով, ինչպիսիք են VISA-ն, MasterCard-ը, American Express-ը, Diners Club-ը և այլն:
ArCa համակարգի մասին լրացուցիչ տեղեկությունների համար անցեք հետևյալ հղումով:
ՀՀ կենտրոնական բանկի պետական արժեթղթերի հաշվառման և հաշվարկների իրականացման համակարգ
ՀՀ կենտրոնական բանկը ՀՀ-ում թողարկված պետական արժեթղթերի կենտրոնական դեպոզիտարիան և արժեթղթերի հաշվարկային համակարգի օպերատորն է: Համակարգը բազմաշերտ է. բանկերը, այլ ներդրումային ծառայություններ մատուցողները և ՀՀ կենտրոնական դեպոզիտարիան համակարգի ենթապահառուներ են: Արժեթղթերի սեփականատերերը կարող են իրենց արժեթղթերը պահել թե' անմիջապես ենթապահառու հանդիսացող բանկի կամ այլ ներդրումային ծառայություններ մատուցողի մոտ գտնվող արժեթղթերի հաշվին, թե' ՀՀ կենտրոնական դեպոզիտարիայի համակարգում բացված արժեթղթերի հաշվին (ավելի մանրամասն տե՛ս ստորև):
Հայաստանի կենտրոնական դեպոզիտարիայի արժեթղթերի հաշվառման և հաշվարկների իրականացման միասնական համակարգ
ՀՀ կենտրոնական դեպոզիտարիան կորպորատիվ արժեթղթերի կենտրոնական դեպոզիտարիան և արժեթղթերի հաշվարկային համակարգի օպերատորն է։ Այն նաև ծառայում է որպես պետական արժեթղթերի ենթապահառու։ Համակարգը բազմաշերտ է. բանկերը և այլ ներդրումային ծառայություններ մատուցողները համակարգի ենթապահառուներ են։ Արժեթղթերի սեփականատերերը կարող են իրենց արժեթղթերը պահել կամ անմիջապես Հայաստանի կենտրոնական դեպոզիտարիայում գտնվող արժեթղթերի հաշվին, կամ ենթապահառու հանդիսացող բանկում կամ այլ ներդրումային ծառայություններ մատուցող ընկերությունում բացված արժեթղթերի հաշվին։ Լրացուցիչ տեղեկությունների համար անցեք հետևյալ հղումով: