Փոխարժեքի փոխանցումը գնաճին Հայաստանում․ ապաագրեգացված և շոկերի վրա հիմնված վերլուծություն
Հայաստանի Հանրապետության կենտրոնական բանկ
Փոխարժեքի փոխանցումը գնաճին Հայաստանում․ ապաագրեգացված և շոկերի վրա հիմնված վերլուծություն
Աշխատանքային փաստաթուղթ ԱՓ-2025-05
Անահիտ Մատինյան
Համառոտագիր
Այս հոդվածը ուսումնասիրում է փոխարժեքի փոխանցման (ERPT) ազդեցությունը գնաճի վրա Հայաստանում՝ օգտագործելով 2008–2023 թվականների ամսական տվյալները։ Վերլուծությունը համադրում է նվազեցված տեսքով և կառուցվածքային վեկտոր ավտոռեգրեսիոն (SVAR) մոդելները՝ հնարավորություն տալով բացահայտել ինչպես միջին, այնպես էլ շոկերից կախված փոխանցման ազդեցությունները։ Արդյունքները հանգում են երեք հիմնական եզրակացությունների։ Առաջին, փոխարժեքի տատանումները ազդում են ներքին գների վրա հիմնականում ԱՄՆ դոլարի փոխարժեքի միջոցով, ինչն ապացուցում է գերիշխող արժույթի պարադիգմի առկայությունը։ Երկրորդ, ERPT-ի ազդեցությունը տարբեր է սպառողական գների ինդեքսի (CPI) բաղադրիչներում. ազդեցությունն առավել ուժեղ է արտահանելի և ներմուծվող ապրանքների դեպքում, մինչդեռ ոչ արտահանելի հատվածում և ծառայությունների ոլորտում արձագանքը սահմանափակ է։ Կարևոր է նշել, որ ներմուծվող ապրանքների գները դրսևորում են կարճաժամկետ ասիմետրիա. արժեզրկումներն առաջացնում են ավելի ուժեղ արձագանք, քան համաչափ արժևորման դրվագները։ Երրորդ, փոխանցումը կախված է շոկի տեսակից. դրամավարկային քաղաքականության շոկերը առաջացնում են ամենաուժեղ և կայուն փոխանցումը, ինչն ընդգծում է փոխարժեքի ալիքի դերը Հայաստանի դրամավարկային փոխանցման մեխանիզմում։ Արդյունքները կայուն են տարբեր գնահատման մեթոդների միջև, ինչը բարձրացնում է դրանց հուսալիությունը և ապահովում քաղաքականության համար կարևոր հետևություններ փոքր և դոլարայնացված տնտեսությունների համար, որոնք վարում են գնաճի նպատակադրման քաղաքականություն արտաքին անկայունության պայմաններում։