Հայաստանում ֆինանսական կայունության ապահովման պատասխանատու մարմինը ՀՀ կենտրոնական բանկն է, ինչն ամրագրված է «Հայաստանի Հանրապետության Կենտրոնական բանկի» մասին ՀՀ օրենքով.

Հոդված 5.
Կենտրոնական բանկի խնդիրներն են`
ա) Հայաստանի Հանրապետության ֆինանսական համակարգի կայունությունը և բնականոն գործունեության ապահովումը, այդ թվում Հայաստանի Հանրապետության բանկային համակարգի կայունության, իրացվելիության, վճարունակության և բնականոն գործունեության համար անհրաժեշտ պայմանների ապահովելը:

Հայաստանի Հանրապետության կենտրոնական բանկը նշված խնդիրն իրականացնում է ֆինանսական համակարգի ռիսկերի գնահատմանը և նվազեցմանն ուղղված իր աշխատանքների, ֆինանսական համակարգի վերահսկողության և կարգավորման գործառույթների իրականացման, վճարային համակարգի հսկողության, անհրաժեշտության դեպքում նաև արտակարգ իրավիճակներում վերջին ատյանի վարկատուի գործառույթի և սնանկ բանկերի վերակազմավորման, լուծարման գործընթացների իրականացման միջոցով:


Ֆինանսական համակարգի կայունության ապահովման հայեցակարգ

Ֆինանսական ապահովման գործառույթն իրականացնելու համար Կենտրոնական բանկն իր տրամադրության տակ ունի մի շարք գործիքներ, որոնցից կարելի է ընդգծել.

• ռիսկերի վերլուծություն և գնահատում
• շուկայի մասնակիցների ռիսկերի ընկալմանը, տեղեկացվածության բարձրացմանն ու շահերի պաշտպանությանն ուղղված միջոցառումների իրականացում
• ֆինանսական ենթակառուցվածքների հսկողությանն ու բարելավման ուղղված գործունեության իրականացում
• գործառնություններ ֆինանսական շուկաներում և անհրաժեշտության դեպքում իրացվելիության տրամադրում
• վերջին ատյանի վարկատուի գործառույթի կիրառում
• ֆինանսական կայունության հանձնաժողով
• այլ

Հավանական ռիսկերի բացահայտման և զսպման նպատակով Կենտրոնական բանկը շարունակաբար իրականացնում է ներքին տնտեսության և արտաքին աշխարհի ֆինանսական համակարգի և մակրոմիջավայրի ցուցանիշների վերլուծություն, շուկաների մոնիտորինգ, հայրենական վճարահաշվարկային համակարգերի հսկողություն: Այս փուլում որպես վերլուծության առարկա են հանդիսանում ինչպես ֆինանսական համակարգի բաղադրիչները (ֆինանսական հաստատություններ, ֆինանսական ենթակառուցվածքներ և ֆինանսական շուկաներ), այնպես էլ մակրոտնտեսությունը: Ուսումնասիրվում են բոլոր այն գործոնները, որոնք ուղղակիորեն կամ անուղղակիորեն կարող են ազդել ֆինանսական համակարգի կայուն գործունեության վրա: Ֆինանսական կայունության գնահատման գործիք է հանդիսանում նաև ԱՄՀ-ի կողմից մշակված ֆինանսական կայունության ցուցանիշների համակարգը:

Հավանական ռիսկերի դրսևորվելու դեպքում ֆինանսական համակարգի խոցելության մակարդակը գնահատելու նպատակով Կենտրոնական բանկի կողմից կիրառվում են միջազգային փորձում լայն տարածում ունեցող ստրես-տեստերը: Վերջիններս իրենցից ներկայացնում են դիտարկվելիք տարբեր շոկային սցենարների հանդես գալու դեպքում ֆինանսական համակարգի, կամ դրա առանձին մասնակիցների վնասների գնահատում:

Ֆինանսական կայունության ապահովման գործընթացի հաջորդ կարևոր փուլը ռիսկերի կառավարումն է: Կենտրոնական բանկը ֆինանսական համակարգի ռիսկերի կառավարումն իրականացնում է պրուդենցիալ և մակրոպրուդենցիալ քաղաքականությունների, ինչպես նաև ֆինանսական հաստատությունների վերահսկողության իրականացման միջոցով: Պրուդենցիալ կարգավորումը ենթադրում է առանձին հաստատությունների համար նորմատիվային, կարգավորիչ որոշակի դաշտի սահմանում, որը թույլ կտա կառավարելի սահմաններում պահել առանձին ֆինանսական հաստատությանը վերաբերող ռիսկերը: Մակրոպրուդենցիալ քաղաքականությունը նշանակում է պրուդենցիալ գործիքների կիրառում` սակայն այս դեպքում ապահովվելով ամբողջ ֆինանսական համակարգի կայունությունը, և ոչ միայն առանձին հաստատության: Մակրոպրուդենցիալ քաղաքականության կիրառման նպատակը համակարգային ռիսկերի նվազեցումն է:

• Եթե ֆինանսական համակարգը գնահատվում է որպես կայուն կամ այլ կերպ ասած` ցուցանիշների տատանումները թույլատրելի մակարդակում են, ապա համապատասխան քաղաքականությունն այս դեպքում կանխարգելիչ բնույթ է կրում: Այս քաղաքականության կիրարկումը ենթադրում է մի շարք մակրոպրուդենցիալ ցուցանիշների շարունակական մոնիտորինգ: Իրականացվում է նաև ֆինանսական համակարգը ուղղակիորեն և անուղղակիորեն վտանգող միջազգային ռիսկերի քանակական և որակական վերլուծություն: Կանխարգելիչ քաղաքականությունը ուղղված է կայունության պահպանմանը` տվյալ պահին առկա վերահսկողական և կարգավորող գործիքակազմի կիրառման միջոցով:
• Եթե ֆինանսական համակարգի տատանումները թույլատրելի միջակայքում են, սակայն այդ միջակայքից դուրս գալու որոշակի հավանականություն ունեն, ինչը կարող է նպաստել ֆինանսական համակարգի ինչ-որ մի հատվածի կամ ոչ ֆինանսական հատվածի տատանումների աճին` ֆինանսական կայունության քաղաքականությունը կրում է շտկող բնույթ: Այս քաղաքականության շրջանակներում կարող են իրականացվել այնպիսի գործողություններ, որոնք ներառում են ֆինանսական շուկայի գործիքների, ռիսկերի գնահատման նոր մեթոդների, ակտիվների հնարավոր կորուստների պահուստների ու կապիտալի համարժեքության նոր պահանջների, ֆինանսական համակարգի կայունությանն ուղղված միջազգայնորեն ընդունված պահանջների կիրարկում և համապատասխան փոփոխությունների իրականացում: Այսինքն` ըստ էության ենթադրում է առկա գործիքակազմի ընդլայնման և նորմատիվային դաշտի փոփոխության հնարավորություն:
• Եթե ֆինանսական համակարգի տատանումները թույլատրելի միջակայքից դուրս են և համակարգն ի վիճակի չէ համապատասխանորեն իրականացնել իր ֆինանսական միջնորդի ու վճարահաշվարկային ֆունկցիաները, ապա այս դեպքում քաղաքականությունը կրում է վերականգնողական ուղղվածություն: Վերականգնողական միջոցառումները սովորաբար ներառում են ճգնաժամերի հաղթահարման գործընթացների մի ամբողջություն: Կենտրոնական բանկի կողմից իրականացվող հակաճգնաժամային միջոցառումներ են հանդիսանում բանկերի կողմից ԿԲ-ից փոխառու միջոցների ձեռք բերման հնարավորությունների ընդլայնում, քանակական ընդլայնման քաղաքականություն կիրառում, վերջին ատյանի վարկատուի գործառույթի շրջանակներում արտակարգ իրացվելիության տրամադրում և այլն: